اما موضع ايشان در قبال رفتار واعمال ديگران خالى از هرگونه بدبينى ومشحون از گذشت وتسامح است . وهمين امر نشان دهندهء آن است كه نظريهء ايشان نسبت به اعمال خود ، به منظور تأديب وپاك‌سازى نفس ونيز نشانهء جوانمردى ايشان است . ملامتيه ، در عين حال كه به ديدن كوتاهى ونقصان در اعمال خود اصرار مىورزند ، پذيرش معاذير ديگران را در لغزشها ومخالفت‌ها توصيه مىكنند وهيچگاه كسى را به ديدهء تحقير ونقص نمىنگرند ، زيرا چنانكه خود گويند : يا به چشم خلق به مردم مىنگرند كه در آن صورت به سرزنش ايشان خواهند پرداخت ونتيجهء آن دشمنى ونزاع خواهد بود ، كه به هيچ وجه مورد رضايت ايشان نيست ، يا به ديدهء حق به مردم مىنگرند كه در آن صورت بايد همه را معذور دارند زيرا مىدانند كه ايشان در افعال خود مجبورند وفاعل خداست . بنابراين به هيچ حال سرزنش ديگران را جايز نمىشمرند . « 86 » هنگامى كه ملامتيه در مورد عبادات وطاعات واعمال مشروع خود براساس آنچه گفتيم برخورد كنند ، به طريق أولى در مورد قسم دوم از اعمال كه لغزشها وگناهان است ، هرگونه دعوى وخوشنودى خاطر وبر خود باليدن را كه از رعونات نفس وشهوات آنست جايز نمىدانند ومبارزه با آن را در خود با هر وسيله‌اى كه ممكن باشد ، واجب مىشمرند . با اين همه ، ملامتى تعمّد دارد كه در بين مردم چنان سلوك كند كه ظاهر أو مخالف با ظاهر شرع باشد وسرزنش مردم ونفرت ايشان را برانگيزد تا فريفتهء أو نشوند ، وسرّى كه بين آنها وحق است ونبايد جز أو كسى از آن مطلّع باشد ، بدين وسيله از اطلاع غير مصون بماند . ريا در أحوال 8 ) وقتي ناديده گرفتن وبىاعتبار دانستن افعال بخشي از انديشهء ملامتى باشد ، طبعا ناديده انگاشتن أحوال بخش ديگرى از آن خواهد بود واخلاص بدون آن تحقق نخواهد يافت . هرگاه براي أهل ملامت ، حالي از أحوال صوفيه وأهل سلوك پيش آيد ، آن را اظهار نمىكنند ودر پنهان داشتن وكوچك شمردن آن مىكوشند وآن را به ديدهء شك وترس مىنگرند واز مقولهء استدراج وامتحان الهى مىشمارند كه جاى فخر ومباهات در آن نيست . ازاين‌رو هر قدر براي شخص ملامتى أحوال بهتر وصافىتر پديد آيد ، به همان نسبت تواضع وخوف أو بيشتر مىشود وخود را كوچكتر مىبيند . « 87 » همچنان كه آشكار ساختن اعمال را ريا مىشمرند ، اظهار أحوال را نيز دعوى مىدانند و

--> ( 86 ) . رسالهء ملامتيه . ( 87 ) . رسالهء ملامتيه .